« 1 » [ و يكى از قلعها كه بحسن صباح و اتباع او منصوب بود قلعهء مؤمناباد است كه حالا از گور ايشان خراب‌ترست ، و در بلوك طبس مردان دلاور مردانه‌اند ، و اكثر اوقات جهت تجارت در سفر ميباشند ، و صفت دليرى و مردانگى ايشان بنوعى شهرت يافته كه هركس از قطاع الطريق بتخصيص طايفهء نكود « 2 » كه قومى از ايشان سفاك‌تر و بىباكتر در هيچ‌جا نشان نمىدهند داند كه در كاروانى مردم طبس هستند اصلا بر آن كاروان تعرض نميكنند هرچند غالب باشند ، جهت آنكه خود را بارها آزموده‌اند و خلق بسيار از نكود در جنگ ايشان تلف شده . ] « 3 » ديگر : از ولايات بزرگ كه حكم دار الملك دارد « 4 » سجستان « 5 » است ،

--> ( 1 ) - عبارت : [ و يكى از قلعها كه بحسن صباح . . . در جنگ ايشان تلف شده ] از زيادات مج مىباشد . ( 2 ) - نكود : در اصل « لكود » بلام اما قطعا نكود بنون درست است كه همان طائفهء « نكودرى » باشند كه در نواحى هرات و غور سكونت داشته و ايشانرا بسفاكى و بىباكى توصيف كرده است . ( 3 ) - تا اينجا از زيادات نسخهء مج مىباشد . ( 4 ) - مج : بزرگ كه حكم دار الملك . مك : بزرگ كه دار الملك . ( 5 ) - سجستان : معرّب كلمهء « سكستان » يعنى سرزمين سكها كه طائفه از اقوام آريانى بودند كه در اين سرزمين سكونت گزيده‌اند . و نام قديم اين سرزمين « زرنگا » بوده كه بعدها شهر بزرگ مركزى آن به نام « زرنگا » و « زرنگ » ناميده شده ، و بعد از مهاجمات اعراب آن را معرب نموده « زرنج » گفته‌اند . و اكنون اين سرزمين را « سيستان » مىنامند - كه مخفف كلمهء سجستان است - ياقوت مينويسد : « سجستان ناحية كبيرة و ولاية واسعة و اسم مدينتها « زرنج » بينها و بين هرات عشرة ايام - ثمانون فرسخا - و هى جنوبى هرات . و طول سجستان 4 / 1 64 - درجه و عرضها 6 / 1 32 درجه . و كانت مدينة سجستان قبل زرنج يقال لها « رام شهرستان » و ليس بينهم من المذاهب غير الحنفية على ان فيها كثير من الخوارج . و الرياح فيها لا تسكن ابدا ، و لا تزال شديدة تدير رحيم و طحنهم كله على تلك الرحى . و ارض سجستان سبخة و رمال حاره و بها نخيل و لا يقع بها الثلج و هى ارض سهلة لا يرى فيها جبل و من مدنها : « زالق » ، « كركويه » ، « هيسوم » ، « زرنج » ، « بست » . و بسجستان اثر مربط فرس « رستم » الشديد . و من مدنها ايضا « الرخج » و « بلاد الدوار » و هى مملكة رستم الشديد . و اهل سجستان من الفرس و هى من ارض خراسان » . ( معجم البلدان - ياقوت - ج ر 3 ص 41 - 45 المسالك و الممالك - اصطخرى - احسن التقاسيم فى معرفة الاقاليم - احمد بن ابو بكر المقدسى ) .